เวิ้งนาครเขษม

 

---

การที่สีเซเปีย Sepia หรือโทนสีน้ำตาลหม่นช่วยทำให้ภาพวาดดูเหมือนภาพถ่ายโบราณนั้น เกิดจากปัจจัยสำคัญที่ปรากฏในภาพวาดบริเวณถนนเจริญกรุงและเวิ้งนครเกษม ดังนี้

การเลียนแบบกระบวนการทางเคมีในอดีตสีเซเปียเป็นโทนสีที่ผู้คนจดจำได้ว่าเป็นสีของภาพถ่ายในช่วงศตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 การใช้สีโทนนี้ในภาพวาดจึงเป็นการจำลองลักษณะทางกายภาพของภาพถ่ายยุคเก่าที่เกิดจากการเสื่อมสภาพของหมึกหรือกระบวนการล้างอัดรูปในสมัยนั้น การสร้างอารมณ์ถวิลหาอดีต Nostalgia โทนสีน้ำตาลเพียงสีเดียว Monochrome ช่วยตัดทอนความสดใสของโลกปัจจุบัน

ออกไป และเปลี่ยนภาพให้กลายเป็น ภาพในความทรงจำ ที่ดูนุ่มนวลและเงียบสงบ ซึ่งต่างจากภาพวาดในปัจจุบันที่มีสีสันสดใสและสื่อถึงความมีชีวิตชีวาของยุคสมัยใหม่ การขับเน้นแสงและเงามากกว่าสีสัน ในอดีตที่ยังไม่มีเทคโนโลยีภาพถ่ายสี การบันทึกภาพจะเน้นไปที่น้ำหนักของแสงและเงา เทคนิคสีเซเปียในภาพวาดนี้จึงเลียนแบบจุดเด่นดังกล่าว โดยการใช้น้ำหนักสีน้ำตาลที่แตกต่างกันเพื่อสร้างมิติให้กับตึกแถว

และท้องฟ้า ทำให้ดูเหมือนภาพที่ถูกบันทึกด้วยกล้องถ่ายรูปโบราณ การหลอมรวมองค์ประกอบให้ดูเก่าแก่ สีโทนอุ่นของเซเปียช่วยให้องค์ประกอบโบราณในภาพ เช่น รถลาก และสถาปัตยกรรมตึกแถวแบบดั้งเดิม ดูมีความขลังและเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ในขณะที่หากใช้สีสันที่หลากหลายเหมือนภาพปัจจุบัน เช่น ซุ้มประตูสีแดงหรือตึกสูงสีฟ้า จะทำให้ภาพดูทันสมัยและไม่ให้ความรู้สึกว่าเป็นภาพย้อนยุค สรุปได้ว่า 

สีเซเปียทำหน้าที่เป็น สัญลักษณ์ทางสายตา ที่เชื่อมโยงความรู้สึกของผู้ชมเข้ากับประวัติศาสตร์ ทำให้ภาพวาดนี้ไม่ได้เป็นเพียงงานศิลปะ แต่ดูเหมือนหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่บันทึกความสง่างามของถนนเจริญกรุงในวันวานไว้ ซุ้มประตูสีแดงที่ปรากฏในภาพวาดเวิ้งนครเกษมในปัจจุบัน มีความสำคัญและสื่อถึงจิตวิญญาณของพื้นที่ในหลายมิติดังนี้

 สัญลักษณ์แห่งอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม ซุ้มประตูสีแดงที่ประดับด้วยลวดลายสีทองเป็นเครื่องหมายที่แสดงออกอย่างชัดเจนถึงความเป็นย่านชาวไทยเชื้อสายจีน ซึ่งสอดคล้องกับประวัติศาสตร์ของเวิ้งนครเกษมที่เป็นศูนย์กลางการค้าและที่อยู่อาศัยของชาวจีนมาอย่างยาวนานตั้งแต่ในอดีตการประกาศความเป็นย่านการค้าที่มั่งคั่งในวัฒนธรรมจีน สีแดงและสีทองสื่อถึงความสิริมงคล ความมั่งคั่ง และความเจริญรุ่งเรือง การตั้งซุ้มประตูสีนี้ไว้จึงเป็นการตอกย้ำบทบาทของพื้นที่นี้ในฐานะจุดศูนย์รวมทางเศรษฐกิจและการค้าขายที่สำคัญของกรุงเทพฯ การเชื่อมต่อระหว่างอดีตและปัจจุบันท่ามกลางสภาพแวดล้อมที่

เปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก ทั้งตึกสูงสมัยใหม่และสายไฟฟ้าที่ซับซ้อน ซุ้มประตูนี้ทำหน้าที่เป็นจุดเชื่อมโยงทางประวัติศาสตร์ที่ช่วยรักษาบรรยากาศของ เมืองเก่า และมรดกทางวัฒนธรรมดั้งเดิมไว้ไม่ให้เลือนหายไปตามกาลเวลา จุดแลนด์มาร์คที่สร้างการจดจำด้วยสีสันที่สดใสและโครงสร้างที่โดดเด่น ซุ้มประตูนี้จึงเป็นจุดรวมสายตาและสัญลักษณ์ประจำถิ่นที่ช่วยให้ผู้คนรับรู้ได้ทันทีว่ากำลังเข้าสู่เขตพื้นที่ที่มีประวัติศาสตร์และเรื่องราวเฉพาะตัวอย่างเวิ้งนครเกษม สรุปได้ว่า ซุ้มประตูสีแดงไม่ได้เป็นเพียงโครงสร้าง

ประดับตกแต่ง แต่คือตัวแทนของรากเหง้าและความภาคภูมิใจที่บอกเล่าว่าเวิ้งนครเกษมยังคงเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจอย่างไม่เสื่อมคลายการใช้สีสันที่สดใสในภาพวาดเวิ้งนครเกษมในปัจจุบัน เป็นเครื่องมือสำคัญที่สื่อถึงความคึกคักและพลังของย่านการค้าแห่งนี้ได้อย่างชัดเจน เมื่อเปรียบเทียบกับบรรยากาศที่เงียบสงบในอดีต ดังนี้

สัญลักษณ์ของความมั่งคั่งและการค้า สีแดงและทอง จุดเด่นที่สุดในภาพคือ ซุ้มประตูสีแดง ที่ประดับลวดลายสีทอง สีแดงในวัฒนธรรมจีนสื่อถึงพลังงาน ความโชคดี และความรุ่งเรือง เมื่อนำมาใช้เป็นจุดเด่นกลางภาพจึงช่วยขับเน้นให้เห็นว่าย่านนี้เป็น

ศูนย์กลางเศรษฐกิจที่ยังคงเปี่ยมด้วยชีวิตชีวา การสะท้อนกิจกรรมของคนเมือง สีสันที่สดใสไม่ได้อยู่แค่ที่สถาปัตยกรรม แต่ยังปรากฏในรายละเอียดของวิถีชีวิต เช่น ร่มกันแดดสีแดง และ ถุงพลาสติกสีแดง ในมือของคนที่เดินสัญจรไปมา สิ่งเหล่านี้เป็น แต้มสี ที่บอกเล่าเรื่องราวของการจับจ่ายใช้สอยและการทำธุรกรรมที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องในย่านการค้าแห่งนี้ ความแตกต่างระหว่างความเก่าและใหม่ การเลือกใช้ สี

โทนฟ้าและน้ำเงิน สำหรับอาคารสูงในพื้นหลัง ตัดกับสีโทนอุ่นของตึกแถวด้านหน้า ช่วยสื่อถึงความซับซ้อนและการขยายตัวของเมืองสมัยใหม่ ความหลากหลายของโทนสีสะท้อนถึงการผสมผสานของห้วงเวลาและความพลุกพล่านของย่านธุรกิจที่เติบโตขึ้นตามกาลเวลา แสงแดดและบรรยากาศที่ตื่นตัว เทคนิคการระบายสีน้ำที่โชว์ให้เห็นแสงแดดจ้าที่ตกกระทบตัวอาคาร สร้างความรู้สึกถึงช่วงกลางวันที่เต็มไปด้วยกิจกรรมของผู้คน ต่างจากโทนสีเซเปียในอดีตที่ให้ความรู้สึกฟุ้งฝันและสงบนิ่งเหมือนภาพจำในความทรงจำ

---

Charoen Krung Road by ลักษณาวดี มีซิน

---

การไฟฟ้านครหลวง

 

---

การออกแบบซุ้มหน้าต่างโค้งในอาคารเก่า เช่น อาคารการไฟฟ้านครหลวง เขตท่าช้าง ที่ปรากฏในภาพ ส่งผลดีต่อการระบายอากาศผ่านลักษณะทางสถาปัตยกรรมดังนี้

การเพิ่มความสูงของช่องเปิด จากภาพจะเห็นได้ว่าซุ้มหน้าต่างโค้งมีความสูงมากเมื่อเทียบกับสัดส่วนของอาคาร ซึ่งสอดคล้องกับลักษณะของอาคารที่มีเพดานสูง การมีช่องเปิดที่สูงถึงส่วนยอดของผนังช่วยให้ อากาศร้อนที่ลอยตัวขึ้นสูงสามารถระบายออกไปภายนอกได้ง่าย ไม่สะสมอยู่บริเวณที่คนใช้งานอยู่ด้านล่าง การเพิ่มพื้นที่รับลม รูปทรงโค้งช่วยให้สามารถเปิดช่องว่างบนผนังได้กว้างและสูงโดยที่โครงสร้างยังคงความแข็งแรง ทำให้ลมสามารถพัดผ่านเข้าสู่ตัวอาคารได้ในปริมาณมาก ช่วยให้อากาศภายในถ่ายเทได้

สะดวก Cross Ventilation การรองรับเพดานสูง ดังที่เคยสนทนากันว่าการใช้เสาขนาดใหญ่เพื่อรองรับโครงสร้างอาคาร ทำให้สามารถออกแบบห้องที่มีเพดานสูงมากได้ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการระบายอากาศในภูมิอากาศเขตร้อนอย่างประเทศไทย ข้อมูลเพิ่มเติมนอกเหนือจากแหล่งข้อมูล ในทางวิศวกรรมสถาปัตยกรรมสมัยก่อน การใช้รูปทรงโค้ง Arch ช่วยในการกระจายน้ำหนักของผนังอิฐด้านบนลงสู่เสาได้ดีกว่าคานไม้หรือเหล็กในแนวราบ ทำให้สถาปนิกสามารถออกแบบหน้าต่างให้สูงเกือบติดเพดานได้ ซึ่งส่ง

ผลโดยตรงต่อการระบายอากาศตามหลัก Stack Effect หรือการที่อากาศเย็นไหลเข้าทางด้านล่างและผลักให้อากาศร้อนระบายออกทางด้านบนของซุ้มโค้งครับ นอกจากนี้ความลึกของซุ้มหน้าต่างยังช่วยสร้างร่มเงาให้กับช่องกระจก ลดความร้อนจากการแผ่รังสีของแสงแดดที่จะเข้าสู่ตัวอาคารได้อีกทางหนึ่งด้วย 

เหตุผลสำคัญประการหนึ่งที่นำไปสู่การยกเลิกการใช้รถรางคือ ข้อจำกัดในเรื่องเส้นทางสัญจร ซึ่งรถรางในอดีตจำเป็นต้องวิ่งร่วมกับรถยนต์และพาหนะอื่นบนท้องถนน ส่งผลให้รถรางทำความเร็วได้ต่ำและมีความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุได้ง่าย นอกจากนี้ เมื่อวิเคราะห์จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ในภาพถ่ายปี พ.ศ. 2489 สามารถสะท้อนปัจจัยเพิ่มเติมได้ดังนี้

ความซับซ้อนของโครงสร้างพื้นฐาน จากภาพจะเห็นได้ว่าระบบรถรางต้องอาศัย สายส่งไฟฟ้าจำนวนมากที่พาดระโยงระยางอยู่เหนือถนน เพื่อจ่ายไฟให้กับตัวรถ เมื่อบ้านเมืองขยายตัวและมีการพัฒนาอาคารสถานที่ การรักษาและซ่อมบำรุงระบบสายส่งไฟฟ้าเหล่านี้กลางย่านชุมชนหนาแน่นอาจมีความยุ่งยากมากขึ้น 

บทบาทที่เปลี่ยนไปของหน่วยงาน ในอดีตการไฟฟ้านครหลวงเป็นผู้ควบคุมดูแลทั้งการจ่ายไฟและที่ขายตั๋วรถไฟฟ้า รถราง แต่เมื่อเทคโนโลยีการเดินทางเปลี่ยนไปสู่รถยนต์ที่ใช้เชื้อเพลิงน้ำมัน บทบาทของระบบไฟฟ้าในการขนส่งมวลชนบนผิวถนนจึงลดความสำคัญลง ข้อมูลเพิ่มเติมภายนอกแหล่งข้อมูลเหตุผลหลักในทางประวัติศาสตร์ที่ทำให้รถรางในกรุงเทพฯ สิ้นสุดลง ช่วงปี พ.ศ. 2511

คือ ปัญหาการจราจรติดขัดอย่างหนักเนื่องจากจำนวนรถยนต์และรถโดยสารประจำทาง รถเมล์เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว รถรางซึ่งวิ่งอยู่บนรางถาวรกลางถนนจึงกลายเป็นอุปสรรคต่อการขยายถนนและการจัดระเบียบจราจรในยุคที่เน้นการใช้รถยนต์เป็นหลัก รัฐบาลในขณะนั้นจึงตัดสินใจยกเลิกการเดินรถรางและรื้อรางออกเพื่อเพิ่มพื้นที่ผิวจราจร จากภาพถ่ายประวัติศาสตร์ในปี พ.ศ. 2489 แม้ว่าความคมชัดของภาพอาจจะไม่เห็นรายละเอียดเชิงลึกของลวดลายปูนปั้นบนหน้าบัน Pediment ได้อย่างชัดเจนที่สุด แต่เราสามารถวิเคราะห์ความหมายที่สื่อออกมาผ่านลักษณะทางสถาปัตยกรรมและบริบทของอาคารได้ดังนี้ครับ: ความน่าเชื่อถือ

และความมั่นคงของรัฐการประดับลวดลายปูนปั้นในสไตล์นีโอคลาสสิกบนหน้าบันของอาคารการไฟฟ้านครหลวง สื่อถึง ความโอ่อ่าและความมั่นคง ของหน่วยงานรัฐวิสาหกิจที่มีหน้าที่ดูแลสาธารณูปโภคสำคัญ ลวดลายที่ดูวิจิตรและเป็นระเบียบช่วยสร้างความรู้สึกเชื่อมั่นให้แก่ประชาชนที่มาใช้บริการ ที่ขายตั๋วรถไฟฟ้า หรือรถรางในยุคนั้น สัญลักษณ์ของความทันสมัยและความศิวิไลซ์ Siwilai ลวดลายปูนปั้นและหน้าบันทรงโค้งที่ได้รับอิทธิพลจากตะวันตก สื่อถึงการที่ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่ยุคแห่งความเจริญรุ่งเรือง การใช้สถาปัตยกรรมที่หรูหราแบบสากลเป็นเครื่องยืนยันว่ากิจการไฟฟ้าและการคมนาคมของไทย

มีความก้าวหน้าและเป็นหน้าเป็นตาของประเทศ การยกย่องเชิดชูองค์กร ลวดลายบริเวณหน้าบันมักถูกออกแบบมาเพื่อเป็น กรอบ ให้กับสัญลักษณ์หรือชื่อหน่วยงาน เพื่อเน้นย้ำถึงบทบาทสำคัญของการไฟฟ้านครหลวงในฐานะผู้ควบคุมระบบไฟฟ้าและระบบรถรางซึ่งเป็นหัวใจหลักของการสัญจรในเขตพระนคร ข้อมูลเพิ่มเติมนอกเหนือจากแหล่งข้อมูลโดยทั่วไปในสถาปัตยกรรมยุคนั้น ลวดลายปูนปั้นกลางหน้าบัน

ของอาคารการไฟฟ้ามักจะเป็น ตราสัญลักษณ์ประจำหน่วยงาน เช่น รูปพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ หรือสัญลักษณ์ที่เกี่ยวกับพลังงานไฟฟ้า ล้อมรอบด้วยลายพรรณพฤกษาหรือลายกนกที่ผสมผสานระหว่างศิลปะตะวันตกและไทย เพื่อบ่งบอกถึงเอกลักษณ์ของหน่วยงานภายใต้การกำกับดูแลของรัฐครับ ซึ่งหากคุณต้องการทราบรายละเอียดเจาะจงของตราสัญลักษณ์ที่ปรากฏบนหน้าบันอาคารเขตท่าช้างในยุคนั้น 

---

Tha Chang by s72m7pjjgt

---

การประปาแม้นศรี สะพานดำ

 

---

สถาปัตยกรรมของอาคารการประปาที่แยกแม้นศรีสะท้อนถึงความก้าวหน้าในยุคนั้นผ่านองค์ประกอบสำคัญหลายประการ ดังนี้

ความเป็นจุดเริ่มต้นของสาธารณูปโภคสมัยใหม่อาคารแห่งนี้คือ จุดกำเนิดของการประปาในประเทศไทย และเป็นที่ตั้งของ การประปานครหลวงแห่งแรก การก่อสร้างอาคารขนาดใหญ่เพื่อระบบน้ำประปาสะท้อนถึงความก้าวหน้าด้านสุขาภิบาลและการยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในเขตพระนครให้ทัดเทียมกับอารยประเทศ การรับอิทธิพลสถาปัตยกรรมตะวันตกเพื่อแสดงความเป็นอารยะ ในยุคนั้นการออกแบบอาคารราชการด้วยศิลปะตะวันตกเป็นสัญลักษณ์ของความทันสมัยและความเป็นสากล ดังจะเห็นได้จาก หอคอยทรงโดมแหลม (Turret) ที่มุมอาคารหลักและการใช้ช่องหน้าต่างทรงสูงที่เป็นระเบียบ ซึ่งช่วยเสริม

ภาพลักษณ์ความสง่างามและความเจริญรุ่งเรืองของบ้านเมือง การผสมผสานงานวิศวกรรมเข้ากับสุนทรียภาพ (Industrial Heritage)ความก้าวหน้าไม่ได้แสดงออกผ่านฟังก์ชันการใช้งานเพียงอย่างเดียว แต่ยังแสดงผ่านการออกแบบที่ประณีต โดยเฉพาะ ถังเก็บน้ำทรงกระบอกขนาดใหญ่ ที่มีการออกแบบส่วนยอดเป็น เชิงเทิน (Crenellation) คล้ายปราสาทในยุโรป สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าในยุคนั้นมีการให้ความสำคัญกับการทำให้โครงสร้างทางวิศวกรรมกลายเป็นงานศิลปะที่สวยงามและโดดเด่นในพื้นที่สาธารณะ ศูนย์กลางการพัฒนาเมืองภาพถ่ายในปี พ.ศ. 2491 แสดงให้เห็นตำแหน่งของอาคารที่ตั้งตระหง่านอยู่บน 

ถนนบำรุงเมือง ซึ่งเป็นถนนสายสำคัญ โดยมีสภาพการจราจรที่มีทั้งรถยนต์โบราณและตำรวจจราจรปฏิบัติหน้าที่สิ่งนี้สะท้อนว่าอาคารการประปาไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ทำงาน แต่เป็นหมุดหมายสำคัญ (Landmark) ที่แสดงถึงการขยายตัวและความเป็นเมืองที่ทันสมัยของกรุงเทพฯ ในขณะนั้น ด้วยเหตุผลเหล่านี้ อาคารแห่งนี้จึงได้รับการยกย่องเป็น อาคารอนุรักษ์ ในปัจจุบัน เพราะเป็นหลักฐานทางกายภาพที่บันทึกความก้าวหน้าทั้งในเชิงวิศวกรรม สังคม และศิลปกรรมของไทยไว้อย่างสมบูรณ์ แม้จะมีการยืนยันอย่างชัดเจนว่า แยกแม้นศรี คือจุดกำเนิดของการประปาในประเทศไทย เนื่องจากเป็นที่ตั้งของ การประปานครหลวงแห่งแรก แต่ในแหล่งข้อมูลที่ให้มานั้น ไม่ได้ระบุเหตุผลเบื้องหลังโดยตรงว่าทำไมจึงมีการเลือกทำเลที่ตั้งนี้ เหนือพื้นที่อื่น ๆ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลในแหล่งข้อมูลและภาพถ่ายประวัติศาสตร์ได้สะท้อนถึงความสำคัญ

ของพื้นที่นี้ในฐานะจุดกำเนิดไว้ดังนี้

ศูนย์กลางการจ่ายน้ำพื้นที่นี้เป็นที่ตั้งของอาคารสถานีสูบน้ำและถังเก็บน้ำทรงกระบอกขนาดใหญ่ ซึ่งทำหน้าที่เก็บและส่งจ่ายน้ำให้แก่ประชาชนในเขตพระนครมาตั้งแต่สมัยหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2491) ทำเลบนถนนสายหลักอาคารตั้งอยู่บน ถนนบำรุงเมือง ซึ่งเป็นถนนสายสำคัญและเก่าแก่ในย่านธุรกิจและชุมชนหนาแน่นของกรุงเทพฯ ในยุคนั้น สัญลักษณ์ของความทันสมัยการเลือกพื้นที่นี้และสร้างอาคารที่มีสถาปัตยกรรมโดดเด่น (เช่น หอคอยทรงโดมแหลมและเชิงเทินบนถังน้ำ) เป็นการแสดงออกถึงความก้าวหน้าด้านสาธารณูปโภคของรัฐสู่สายตาประชาชนในย่านใจกลางเมือง

อาคารการประปาที่แยกแม้นศรีได้รับการยกย่องให้เป็น อาคารอนุรักษ์ เนื่องจากเหตุผลสำคัญหลายประการที่ปรากฏในแหล่งข้อมูล ดังนี้ความสำคัญเชิงประวัติศาสตร์อาคารแห่งนี้เป็นที่ตั้งของ การประปานครหลวงแห่งแรก และถือเป็น จุดกำเนิดของการประปาในประเทศไทย ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาสาธารณูปโภคสมัยใหม่ของประเทศ คุณค่าทางสถาปัตยกรรมแหล่งข้อมูลระบุว่าเป็นอาคารเก่าแก่ที่มี ความสวยงามโดดเด่น โดยมีลักษณะสถาปัตยกรรมที่เฉพาะตัวอย่างยิ่ง ดังที่ปรากฏในภาพถ่ายปี พ.ศ. 2491 มีหอคอยทรงโดมแหลม อยู่บริเวณมุมอาคารที่ตัดกับถนน มี ถังเก็บน้ำทรงกระบอกขนาดใหญ่ ซึ่งมีการออกแบบส่วนยอดเป็น เชิงเทิน คล้ายป้อมปราการหรือปราสาทในยุโรป ทำเลที่ตั้งอันเป็นเอกลักษณ์ ตัวอาคารตั้งตระหง่านอยู่บน ถนนบำรุงเมือง บริเวณแยกแม้นศรี ซึ่งเป็นย่านประวัติศาสตร์สำคัญของกรุงเทพฯ

---

Maen Si Waterworks Heritage by ลักษณาวดี มีซิน

---

Nonthaburi wood city hall

 

จากแหล่งข้อมูลที่ปรากฏ ไม่ได้มีการระบุชื่อกลุ่มชาติพันธุ์อย่างเฉพาะเจาะจง เช่น ชาวมอญ หรือชาวจีน ว่ามีกลุ่มใดบ้าง แต่ได้ให้ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับที่มาและการหลอมรวมทางวัฒนธรรมของเมืองนนทบุรีไว้ดังนี้แหล่งผสมผสานคนจากหลากหลายชนชาติแหล่งข้อมูลระบุว่า เนื่องด้วยนนทบุรีมีฐานะเป็น เมืองหน้าด่าน ในสมัยอยุธยา และพัฒนาเป็น เมืองท่า สำคัญในสมัยกรุงธนบุรีและกรุงรัตนโกสินทร์ ทำให้เมืองแห่งนี้กลายเป็นจุดนัดพบที่ดึงดูดคนจากหลากหลายชนชาติให้เข้ามาตั้งถิ่นฐานและอยู่ร่วมกัน การหลอม

รวมอย่างกลมกลืนกลุ่มคนหลากหลายเชื้อชาติเหล่านี้ได้เข้ามาสร้างรากฐานและสืบทอดวัฒนธรรมร่วมกันจนกลายเป็นอันหนึ่งอันเดียว ซึ่งแหล่งข้อมูลใช้คำว่าเป็นการผสมผสาน อย่างกลมกลืน จนเกิดเป็นวิถีชีวิตเฉพาะตัวของคนเมืองนนท์ ผลลัพธ์ของรากฐานวัฒนธรรมการรวมตัวของกลุ่มชนชาติต่าง ๆ นำไปสู่

การเกิดมรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญ ได้แก่ แหล่งเครื่องปั้นดินเผาที่สำคัญ: ซึ่งถือเป็นภูมิปัญญาโดดเด่นของจังหวัด ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่หลากหลาย ที่เกิดจากการสั่งสมความรู้ของคนหลายกลุ่ม จิตวิญญาณแห่งเมืองนนท์ ซึ่งเป็นอัตลักษณ์ที่เทศบาลนครนนทบุรีพยายามสืบสานผ่านพิพิธภัณฑ์จังหวัด หมายเหตุเพิ่มเติม แม้ในแหล่งข้อมูลจะไม่ได้ระบุชื่อกลุ่มชาติพันธุ์ แต่ตามประวัติศาสตร์ทั่วไปของนนทบุรี (ซึ่งข้อมูลส่วนนี้ไม่ได้มาจากแหล่งที่มาโดยตรง) เป็นที่ทราบกันดีว่าชาวมอญมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการวางรากฐาน

เรื่องเครื่องปั้นดินเผา และมีกลุ่มชาวไทยเชื้อสายจีนที่เข้ามามีบทบาทในด้านการค้าขายในฐานะเมืองท่า เทศบาลนครนนทบุรี เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่ง ทั้งในแง่ของการเป็นศูนย์กลางประชากรและผู้รักษาประวัติศาสตร์ของจังหวัดนนทบุรี โดยมีประเด็นที่น่าสนใจจากการรวบรวมข้อมูลในแหล่งที่มาดังนี้

1. สถานะและการเป็นเทศบาลนครที่ใหญ่ที่สุดในไทย ความเป็นเมืองหลัก: เทศบาลนครนนทบุรีตั้งอยู่ในอำเภอเมืองนนทบุรี เป็นเมืองหลักของจังหวัดและเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑล ความหนาแน่นของประชากรด้วยจำนวนประชากรที่มากกว่า 250,000 คน ทำให้ที่นี่ครองตำแหน่งเทศบาลนครที่มีจำนวนประชากรมากที่สุดในประเทศไทย เนื่องจากมีอาณาเขตติดต่อกับกรุงเทพฯ และทำหน้าที่เป็นพื้นที่รองรับการขยายตัวของเมืองชานเมือง

2. บทบาทในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม การริเริ่มพิพิธภัณฑ์จังหวัดนนทบุรีในปี พ.ศ. 2552 เทศบาลนครนนทบุรีได้มีบทบาทสำคัญในการเป็นผู้นำการปรับปรุงอาคารส่วนหน้าของศาลากลางจังหวัดนนทบุรีหลังเก่า เพื่อจัดตั้งเป็น พิพิธภัณฑ์จังหวัดนนทบุรี การสืบสานจิตวิญญาณแห่งเมืองนนท์ วัตถุประสงค์หลักของเทศบาลในการสร้างพิพิธภัณฑ์คือ เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้และสืบสานจิตวิญญาณแห่งเมืองนนท์ โดยจัดแสดงเรื่องราวตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงปัจจุบัน รวมถึงวิถีชีวิต ภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างเครื่องปั้นดินเผา และความรู้ด้านสถาปัตยกรรมไม้ที่งดงาม

3. การดูแลพื้นที่ประวัติศาสตร์และบริการสาธารณะ การบริหารจัดการอาคารประวัติศาสตร์ พื้นที่ศาลากลางเก่าบริเวณท่าน้ำนนทบุรี ซึ่งเป็นอาคารไม้ 2 ชั้นที่มีสถาปัตยกรรมแบบคิงส์คอลเลจ (King’s College) และลายไม้ฉลุที่วิจิตรบรรจง ได้รับการดูแลให้เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ทุกคนเป็นเจ้าของร่วมกัน การปฏิบัติงานในพื้นที่จากภาพถ่ายจะเห็นว่าพื้นที่บริเวณศาลากลางหลังเก่านี้ นอกจากจะเป็นพิพิธภัณฑ์แล้ว ยังคงมีการใช้งานโดยหน่วยงานของเทศบาล เช่น งานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (รถดับเพลิงของเทศบาลนครนนทบุรี) ซึ่งสะท้อนถึงบทบาทในการดูแลความปลอดภัยให้แก่ประชาชนในพื้นที่เมืองหนาแน่นควบคู่ไปกับการอนุรักษ์อาคารเก่า

โดยสรุป เทศบาลนครนนทบุรีไม่เพียงแต่บริหารจัดการเมืองที่มีประชากรหนาแน่นที่สุดในประเทศ แต่ยังเป็นหัวใจสำคัญในการเปลี่ยนผ่านอาคารประวัติศาสตร์ให้กลายเป็นแหล่งเรียนรู้ที่มีชีวิต เพื่อให้คนรุ่นหลังได้เข้าใจถึงรากเหง้าของตนเองจากแหล่งข้อมูลรูปภาพและประวัติการสนทนาของเรา ไม่มีการระบุชื่อชนิดไม้ที่ใช้อย่างเจาะจงในอาคารศาลากลางจังหวัดนนทบุรีหลังเก่า แหล่งที่มาแสดงให้เห็นเพียงลักษณะทางกายภาพว่าเป็นอาคารไม้ขนาดใหญ่ที่มีการใช้ไม้ฉลุ (Fretwork) ประดับตกแต่งอย่างวิจิตรบรรจงตามระเบียงและชายคาเท่านั้น อย่างไรก็ตาม หากอ้างอิงจากข้อมูลสถาปัตยกรรมไทยที่ผมได้กล่าวถึงในประวัติการสนทนาก่อนหน้า (ช่น พระที่นั่งวิมานเมฆ และข้อมูลจากความรู้ทั่วไปซึ่งไม่ได้ปรากฏในแหล่งที่มาหลัก มีไม้ที่นิยมนำมาทำไม้ฉลุในไทยดังนี้

ไม้สัก (Teak)เป็นไม้ที่ได้รับความนิยมสูงสุดสำหรับงานไม้ฉลุแบบเรือนขนมปังขิงในไทย เนื่องจากเป็นไม้เนื้อแข็งที่มีความทนทานสูงต่อสภาพอากาศและปลวก ทั้งยังมีเนื้อไม้ที่ละเอียดและไม่แตกหักง่ายเมื่อต้องนำมาฉลุเป็นลวดลายที่ซับซ้อนและโปร่งบาง ไม้สักทอง มักใช้ในอาคารสำคัญหรือบ้านของชนชั้นสูง เนื่องจากมีความสวยงามของลวดลายไม้และถือเป็นไม้มงคลไม้เนื้อแข็งอื่น ๆ เช่น ไม้ตะเคียน หรือไม้แดง อาจมีการนำมาใช้ในส่วนโครงสร้าง แต่สำหรับงานฉลุลายที่ต้องการความประณีตสูง ไม้สักยังคงเป็นตัวเลือกอันดับหนึ่ง

---

Nonthaburi Urban Heritage by ลักษณาวดี มีซิน

---

ห้างขายาอังกฤษตรางู

 

---

Charoen Krung Medical Legacy by ลักษณาวดี มีซิน

---

ภายในพิพิธภัณฑ์ห้างขายยาเบอร์ลินมีการใช้วีดิทัศน์เพื่อสะท้อนให้เห็นถึงวิวัฒนาการและความแตกต่างของการจัดการด้านยาจากอดีตสู่ปัจจุบันใน 2 ส่วนหลัก ดังนี้

ภาพสะท้อนในอดีต (ส่วนคลินิกและห้องปรุงยา)วีดิทัศน์ในส่วนนี้จะแสดงให้เห็นถึง การปรุงยาและการจ่ายยาในรูปแบบของคลินิกเอกชนยุคบุกเบิกซึ่งเป็นการทำงานในระดับสถานพยาบาลที่เน้นการปรุงยาตามสูตรเฉพาะจากตำราและการดูแลคนไข้โดยตรงโดยนายแพทย์ชัย ไชยนุวัติภาพสะท้อนในปัจจุบัน (ส่วนวันนี้ของห้างฯ เบอร์ลิน)วีดิทัศน์ในส่วนนี้จะเปลี่ยนผ่านไปสู่ภาพของอุตสาหกรรมสมัยใหม่ โดยแสดงให้เห็นถึง 

ขั้นตอนการผลิตยาเม็ดและที่สำคัญคือ การตรวจสอบคุณภาพยา(Quality Control) ภายในโรงงานของบริษัท เบอร์ลินฟาร์มาซูติคอลอินดัสตรี้ จำกัด ในปัจจุบัน. สรุปความแตกต่างที่เห็นได้ชัด วีดิทัศน์ทั้งสองชุดแสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงจากการ ปรุงยาและจ่ายยา แบบดั้งเดิมในห้องปรุงยาของคลินิก ไปสู่กระบวนการ ผลิตยาเม็ดในระดับอุตสาหกรรม ที่มีการใช้เครื่องจักรที่ทันสมัยและระบบการตรวจสอบคุณภาพที่เข้มงวดตามมาตรฐานสากลค เครื่องชักรอกที่ใช้ในพื้นที่ เหล่าเต๊ง ฟาร์มาซี (พื้นที่ผลิตยาบนชั้น 3 และ 4 ของห้างขายยาเบอร์ลิน) มีรายละเอียดตามที่ปรากฏในแหล่งข้อมูลดังนี้ลักษณะเป็นรุ่นแรกจำลอง

ในปัจจุบัน พิพิธภัณฑ์ห้างขายยาเบอร์ลินได้จัดแสดง เครื่องชักรอกรุ่นแรกจำลองเพื่อให้เห็นถึงอุปกรณ์ที่เคยใช้งานจริงในอดีตหน้าที่และการใช้งาน เครื่องชักรอกนี้ทำหน้าที่เป็นอุปกรณ์ทุ่นแรงหลักในการ ส่งอุปกรณ์และวัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตยาจากชั้นล่างขึ้นไปยังพื้นที่ผลิตยาบนชั้น 3 และ 4 ของอาคาร ความสำคัญทางประวัติศาสตร์เครื่องชักรอกนี้ถือเป็นหนึ่งใน ผลงานสำคัญ ที่จัดแสดงภายในพิพิธภัณฑ์ 

เนื่องจากเป็นสัญลักษณ์ของการจัดการระบบผลิตยาในยุคบุกเบิกของนายแพทย์ชัย ไชยนุวัติ ซึ่งช่วยให้สามารถลำเลียงสิ่งของขึ้นสู่พื้นที่ เหล่าเต๊ง (ชั้นบน) ได้อย่างสะดวกในสมัยที่ยังไม่มีระบบลิฟต์ขนส่งแม้ในแหล่งข้อมูลจะไม่ได้บรรยายรายละเอียดรูปทรงวัสดุไว้อย่างชัดเจน (เช่น ทำจากโลหะหรือไม้) แต่ระบุว่าเป็นอุปกรณ์สำคัญที่สะท้อนถึงการก้าวเข้าสู่ธุรกิจผลิตยาอย่างเป็นระบบในอาคารประวัติศาสตร์แห่งนี้

---

Thammasat University

 

---

Thammasat University by ลักษณาวดี มีซิน

---

ประวัติศาสตร์ของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์มีความผูกพันอย่างแนบแน่นกับพัฒนาการทางการเมืองไทย จนมีคำกล่าวว่า ประวัติศาสตร์ธรรมศาสตร์คือประวัติศาสตร์การเมืองไทย โดยจากแหล่งข้อมูลสามารถสรุปประเด็นสำคัญในมิติประวัติศาสตร์และการเมืองได้ดังนี้

1. จุดกำเนิดจากการปฏิวัติและอุดมการณ์ประชาธิปไตย มหาวิทยาลัยก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2477 ภายหลังการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 โดยคณะราษฎร นายปรีดี พนมยงค์ ผู้นำคณะราษฎรสายพลเรือน เป็นผู้สถาปนาและดำรงตำแหน่งผู้ประศาสน์การคนแรก การก่อตั้งเป็นไปตาม หลัก 6 ประการของคณะราษฎร โดยเฉพาะประการที่ 6 ที่ระบุว่าต้องให้การศึกษาอย่างเต็มที่แก่ราษฎร เนื่องจากในขณะนั้นมีความ

เชื่อว่าราษฎรยังขาดการศึกษาที่เพียงพอต่อระบอบประชาธิปไตย ชื่อเดิมคือ มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง มธก ซึ่งเน้นการสอนวิชากฎหมาย การเมือง และเศรษฐศาสตร์ เพื่อรองรับการปกครองระบอบใหม่ นายปรีดีวางรากฐานให้เป็น มหาวิทยาลัยตลาดวิชา โดยอุปมาว่าเป็นเสมือนบ่อน้ำที่บำบัดความกระหายให้แก่ราษฎร เพื่อสร้างความเสมอภาคในการเข้าถึงการศึกษา

2. สัญลักษณ์ที่แฝงนัยยะทางการเมือง ตราธรรมจักรมีพานรัฐธรรมนูญอยู่ตรงกลาง หมายถึงการยึดมั่นและรักษาไว้ซึ่งการปกครองระบอบประชาธิปไตย ตึกโดม ออกแบบโดยจิตรเสน หมิว อภัยวงศ์ ให้เป็นสถาปัตยกรรมที่ไม่ได้เลียนแบบชาติอื่นตามแนวคิดของนายปรีดี เพื่อแสดงถึงความเป็นอิสระทางปัญญา สีเหลือง-แดงสีเหลืองหมายถึงธรรมประจำจิต และสีแดงหมายถึงโลหิตที่อุทิศให้ สะท้อนถึงความสำนึกใน

ความเป็นธรรมและความเสียสละเพื่อสังคม วลีอมตะ ฉันรักธรรมศาสตร์ เพราะธรรมศาสตร์สอนให้ฉันรักประชาชน ของกุหลาบ สายประดิษฐ์ กลายเป็นคำขวัญที่อธิบายจิตวิญญาณการรับใช้สังคมของชาวธรรมศาสตร์มาจนถึงปัจจุบัน

3. สมรภูมิการเคลื่อนไหวทางการเมืองครั้งสำคัญ ตลอดประวัติศาสตร์ พื้นที่ท่าพระจันทร์ของมหาวิทยาลัยเป็นสถานที่เกิดเหตุการณ์สำคัญที่เปลี่ยนแปลงการเมืองไทยเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516: เริ่มต้นการชุมนุมที่ ลานโพ เพื่อเรียกร้องรัฐธรรมนูญและประชาธิปไตยจากรัฐบาลเผด็จการทหาร ก่อนจะขยายตัวไปยังสนามฟุตบอลและเคลื่อนขบวนออกสู่ท้องถนน เหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519: เป็นสถานที่ที่นักศึกษาและ

ประชาชนถูกล้อมปราบอย่างรุนแรงจากการชุมนุมคัดค้านการกลับมาของจอมพลถนอม กิตติขจร ซึ่งนำไปสู่การเสียชีวิตจำนวนมากและเป็นบาดแผลใหญ่ทางประวัติศาสตร์ ขบวนการเสรีไทยมหาวิทยาลัยมีความเกี่ยวข้องกับขบวนการเสรีไทยในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยมีศิษย์เก่าและบุคลากรสำคัญอย่างนายปรีดี พนมยงค์ และ ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ เป็นแกนนำหลัก

4. การปรับเปลี่ยนชื่อและบทบาทภายใต้อำนาจรัฐ หลังการรัฐประหาร พ.ศ. 2490 มหาวิทยาลัยได้รับผลกระทบโดยตรง ทำให้นายปรีดีต้องลี้ภัยทางการเมือง รัฐบาลในขณะนั้นได้ ตัดคำว่า "และการเมือง" ออกจากชื่อมหาวิทยาลัย และเปลี่ยนตำแหน่ง ผู้ประศาสน์การ เป็น อธิการบดี เพื่อพยายามลดบทบาททางการเมืองของนักศึกษา ความเป็นตลาดวิชาถูกยกเลิกไปตามพระราชบัญญัติปี พ.ศ. 2495 และมหาวิทยาลัยถูกเปลี่ยนเป็นมหาวิทยาลัยปิดที่ต้องพึ่งพางบประมาณจากรัฐบาล ในปัจจุบัน มหาวิทยาลัยยังคงรักษา

ประวัติศาสตร์เหล่านี้ไว้ผ่าน สวนประติมากรรมประวัติศาสตร์ ธรรมศาสตร์กับการต่อสู้เพื่อประชาธิปไตย ซึ่งรวบรวมเหตุการณ์สำคัญ 11 เหตุการณ์ไว้เพื่อรำลึกถึงบทบาทของสถาบันที่เคียงคู่กับสังคมไทย สถานที่อย่างลานโพ สนามฟุตบอล และตึกโดม ที่ปรากฏในรูปภาพ จึงไม่ได้เป็นเพียงสถาปัตยกรรม แต่เป็นจดหมายเหตุที่มีชีวิตของการเมืองไทยนัยยะแอบแฝงทางการเมืองของ ตึกโดม และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ในสมัยนั้น (ช่วงการก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง หรือ มธก. ในปี พ.ศ. 2477) มีความสำคัญอย่างยิ่งในการสะท้อนถึงอุดมการณ์ของคณะราษฎรและการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ดังนี้

1. การเปลี่ยนพื้นที่อำนาจทหารให้เป็นพื้นที่ทางปัญญาสัญลักษณ์ของการเปลี่ยนผ่านเดิมพื้นที่ท่าพระจันทร์เป็นที่ตั้งของ กองพันทหารราบที่ 4 และเป็นคลังแสงเก่า การที่นายปรีดี พนมยงค์ และ มธก. ขอซื้อที่ดินแห่งนี้มาสร้างมหาวิทยาลัย และนำอาคารเก่าของกองพันทหารทั้ง 4 หลังมาเชื่อมต่อกันเพื่อสร้างเป็น ตึกโดม จึงมีนัยยะแอบแฝงถึงการ เปลี่ยนพื้นที่ของ อำนาจปืน ทหารให้กลายเป็นพื้นที่ของ อำนาจปัญญา การศึกษาเพื่อรองรับระบอบประชาธิปไตยที่เพิ่งกำเนิดขึ้น

2. สถาปัตยกรรมที่ไม่เลียนแบบชาติอื่น เอกราชทางความคิดการปฏิเสธการครอบงำตึกโดมถูกออกแบบตามแนวคิดของนายปรีดี พนมยงค์ โดยจิตรเสน (หมิว) อภัยวงศ์ ให้เป็น สถาปัตยกรรมที่ไม่ได้เลียนแบบชาติอื่น นัยยะแฝงในบริบททางการเมืองสมัยนั้น การไม่เลียนแบบตะวันตกหรือชาติมหาอำนาจใด ๆ สื่อถึง ความเป็นอิสระและเอกราชของชาติไทย หลังการอภิวัฒน์ 2475 รวมถึงความต้องการที่จะสร้างอัตลักษณ์ใหม่ของปัญญาชนในระบอบประชาธิปไตยที่ไม่ต้องอยู่ภายใต้ร่มเงาของระบอบเก่าหรืออารยธรรมต่างชาติเพียงอย่างเดียว 

3. นัยยะของการเป็น วังหน้า การถ่วงดุลอำนาจ พื้นที่แห่งการตรวจสอบมหาวิทยาลัยตั้งอยู่ในบริเวณ พระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า) ซึ่งนักศึกษาและศิษย์เก่ามีความเชื่อสืบต่อกันมาว่า สถานที่แห่งนี้มีจิตวิญญาณของการ ถ่วงดุลและตรวจสอบการใช้อำนาจของผู้นำสูงสุด วังหลวงมาโดยตลอด บทบาทปัญญาชนนัยยะนี้ส่งผลให้มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์มีบทบาทเด่นชัดในฐานะสถาบันที่คอยทำหน้าที่วิพากษ์วิจารณ์และตรวจสอบการทำงานของรัฐบาลผ่านการเคลื่อนไหวทางการเมืองในยุคต่อๆ มา

4. อาวุธทางปัญญาเพื่อรักษารัฐธรรมนูญ อาคารรองรับหลัก 6 ประการการก่อตั้งสถาบันแห่งนี้เป็นไปตามหลักประการที่ 6 ของคณะราษฎรที่ว่า จะต้องให้การศึกษาอย่างเต็มที่แก่ราษฎรนัยยะแฝงของรูปทรง: แม้ในแหล่งข้อมูลจะระบุว่าเป็นโดมที่เชื่อมตึก 4 หลัง แต่ในเชิงความหมายทางสังคม ซึ่งเป็นข้อมูลที่รับรู้กันทั่วไปนอกเหนือจากแหล่งข้อมูลมักมีการเปรียบเทียบรูปทรงยอดแหลมของโดมว่าคล้ายกับ ดินสอ เพื่อสื่อถึงการใช้ ความรู้และปัญญาเป็นอาวุธในการปกป้องรัฐธรรมนูญและระบอบใหม่ แทนการใช้กำลังทหาร 

5. การเมืองของการใช้ชื่อ สถาบันเพื่อการเมืองชื่อเดิมคือ มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองซึ่งแสดงให้เห็นอย่างเปิดเผยว่าการศึกษากับการเมืองเป็นเรื่องที่แยกกันไม่ได้ในสมัยนั้น แต่ภายหลังการรัฐประหาร พ.ศ. 2490 รัฐบาลได้สั่งตัดคำว่า และการเมือง ออก เพื่อลดบทบาทและไม่ให้นักศึกษายุ่งเกี่ยวกับการเมือง นัยยะแฝงของตึกโดมจึงกลายเป็นที่มั่นสุดท้ายที่พยายามรักษาคำว่า การเมือง ไว้ในจิตวิญญาณของสถาบัน สรุป ตึกโดมจึงไม่ได้เป็นเพียงอาคารเรียน แต่เป็น อนุสรณ์สถานของการปฏิวัติ 2475 ที่แฝงนัยยะของการเปลี่ยนอำนาจจากทหารสู่ราษฎร การเชิดชูเอกราชทางปัญญา และการทำหน้าที่เป็นป้อมปราการในการตรวจสอบอำนาจรัฐ

---

เจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติ(ทัด บุญนาค)

 

---

Old Thai Nobility by Puyana

---

การวิเคราะห์ประวัติของวัดพิชยญาติการามวรวิหาร (หรือที่มักเรียกสั้น ๆ ว่า วัดพิชัยญาติ) จากแหล่งข้อมูลที่ปรากฏ สามารถสรุปประเด็นสำคัญที่สะท้อนถึงบทบาทของตระกูลบุนนาคและความสัมพันธ์กับสถาบันพระมหากษัตริย์ได้ดังนี้

1. การเปลี่ยนสภาพจากวัดร้างสู่พระอารามหลวง วัดพิชัยญาติมีจุดเริ่มต้นจากการเป็นวัดร้างในเขตคลองสาน ซึ่งอยู่ใกล้กับนิวาสสถานหรือที่อยู่ของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติ (ทัต บุนนาค) ท่านได้เริ่มทำการปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่เมื่อปี พ.ศ. 2372 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (ขณะนั้นท่านดำรงตำแหน่งเป็นพระยาศรีพิพัฒน์ฯ) เมื่อบูรณะเสร็จสิ้นแล้ว ท่านได้น้อมเกล้าฯ ถวายเป็นพระอารามหลวง ซึ่งแสดงถึงความศรัทธาในบวรพุทธศาสนาควบคู่ไปกับการเสริมสร้างบารมีของตระกูลในย่านที่พำนัก

2. นามพระราชทานที่สะท้อนถึงบารมีของผู้สร้าง ชื่อของวัดมีการเปลี่ยนแปลงตามรัชสมัย ซึ่งสะท้อนถึงการรับรองบทบาทของท่านทัต บุนนาค จากองค์พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 3 พระราชทานนามว่า วัดพระยาญาติการามเพื่อสื่อถึงชื่อและตำแหน่งของผู้สร้างในขณะนั้น รัชกาลที่ 4 ทรงเปลี่ยนนามใหม่เป็น วัดพิชยญาติการามวรวิหาร ซึ่งเป็นนามที่ใช้มาจนถึงปัจจุบัน

3. ศูนย์กลางแห่งความทรงจำของสมเด็จเจ้าพระยาองค์น้อย วัดแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ทางศาสนา แต่ยังเป็นอนุสรณ์สถานสำคัญที่เก็บรักษาประวัติศาสตร์ของท่านทัต บุนนาค ไว้หลายประการ สถานที่ประดิษฐานรูปเคารพและโบราณวัตถุภายในวัดมีพระรูปของท่าน รวมถึงเครื่องใช้ส่วนตัวที่สำคัญ เช่น เตียงบรรทม ของท่านที่ถูกเก็บรักษาไว้ สถานที่ประกอบพิธีสุดท้ายเมื่อท่านถึงแก่พิราลัยในปี พ.ศ. 2400 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จพระราชดำเนินไปพระราชทานเพลิงศพ ณ วัดพิชัยญาติการามแห่งนี้ด้วย

4. นัยสำคัญทางภูมิศาสตร์และอำนาจ การสร้างวัดใกล้กับนิวาสสถานในเขตคลองสาน (ฝั่งธนบุรี) เป็นการตอกย้ำถึงการแผ่อิทธิพลของตระกูลบุนนาคในพื้นที่ดังกล่าว ซึ่งเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ริมแม่น้ำเจ้าพระยาที่ท่านและพี่ชาย (สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์) ย้ายมาตั้งบ้านเรือนตั้งแต่ปี พ.ศ. 2361 หากจะใช้อุปมาอุปไมย วัดพิชัยญาติ เปรียบเสมือนอนุสาวรีย์แห่งศรัทธาและอำนาจที่ท่านทัต บุนนาค ได้จำหลักไว้

บนแผ่นดิน เป็นสถานที่ที่หลอมรวมระหว่างประวัติศาสตร์ของปัจเจกบุคคล ความรุ่งเรืองของตระกูลบุนนาค และความเลื่อมใสในพุทธศาสนาให้เป็นหนึ่งเดียวกันอย่างถาวร ากแหล่งข้อมูลที่ปรากฏ ผู้ที่ถูกระบุว่าเป็นช่างถ่ายรูปในกรุงเทพฯ ยุคแรกที่มีความสามารถและมีโอกาสได้ถ่ายรูป ทัด บุนนาค (ในขณะที่ท่านยังดำรงตำแหน่งเป็นพระยาศรีพิพัฒน์) ด้วยระบบดาแกโรไทพ์ มีอยู่ 2 ท่านหลัก ๆ คือ

1. ท่านสังฆราชปาเลอกัว (Bishop Pallegoix)

2. นายโหมด มหาดเล็ก หรือต่อมาคือ พระยากระสาปนกิจโกศล ข้อมูลจากหนังสือสยามประเภท ของ ก.ศ.ร. กุหลาบ ระบุว่าในสมัยนั้นการถ่ายรูปยังเป็นการถ่ายลงบนแผ่นเงิน (ระบบดาแกโรไทพ์) ไม่ได้ถ่ายลงบนแผ่นกระจกหรือพิมพ์ลงกระดาษเหมือนในยุคต่อมา ซึ่งภาพถ่ายของสมเด็จเจ้าพระยาองค์น้อยที่ถ่ายไว้ในครั้งนั้นยังคงมีสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน และเป็นต้นแบบให้หนังสือพิมพ์ต่างประเทศนำไปวาดเป็นภาพลายเส้นจนเกิดความเข้าใจผิดว่าเป็นพระรูปของรัชกาลที่ 4 ในเวลาต่อมา สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติ (ทัต บุนนาค) มีผลงานโดดเด่นอย่างยิ่งในฐานะ แม่กองสร้าง และผู้สถาปนาศาสนสถานและอาคารสำคัญหลายแห่งในสมัยรัตนโกสินทร์ โดยสามารถระบุรายละเอียดตามที่ปรากฏในแหล่งข้อมูลได้ดังนี้

1. การสร้างและปฏิสังขรณ์วัดสำคัญวัดพิชยญาติการามวรวิหารท่านได้ปฏิสังขรณ์วัดร้างเดิมในเขตคลองสานซึ่งอยู่ใกล้กับนิวาสสถานของท่านเมื่อปี พ.ศ. 2372 แล้วถวายเป็นพระอารามหลวง ซึ่งรัชกาลที่ 3 พระราชทานนามว่า วัดพระยาญาติการาม ก่อนที่รัชกาลที่ 4 จะพระราชทานนามใหม่ดังที่ใช้ในปัจจุบัน วัดประดู่ฉิมพลี: ท่านเป็นผู้จัดหาที่ดินบริเวณดงต้นงิ้วและดำเนินการก่อสร้างวัดนี้ในช่วงปลายรัชกาลที่ 3 โดยใช้เวลาก่อสร้างนานถึง 8 ปีจึงแล้วเสร็จในสมัยรัชกาลที่ 4 ซึ่งในขณะนั้นถือเป็นวัดราษฎร์ที่มีความใหญ่โตและงดงามกว่าวัดทั่วไป วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหารท่านได้รับหน้าที่เป็นแม่กองในการก่อสร้างวัดสำคัญแห่งนี้ วัดปทุมวนารามราชวรวิหารท่านเป็นแม่กองในการก่อสร้างวัดนี้เช่นกัน

2. สิ่งก่อสร้างที่เป็นสัญลักษณ์และปูชนียสถาน พระปรางค์ภูเขาทอง วัดสระเกศท่านได้รับมอบหมายให้เป็นแม่กองในการสร้างพระปรางค์ภูเขาทองอันเป็นแลนด์มาร์คสำคัญของกรุงเทพมหานคร เจดีย์ขาว (เขาเมืองสงขลา)ท่านได้สร้างเจดีย์องค์นี้ขึ้นบนยอดเขาในเมืองสงขลาเพื่อเป็นอนุสรณ์หลังจากเสร็จสิ้นราชการปราบกบฏหัวเมืองมลายู โดยตั้งเคียงคู่กับ เจดีย์ดำ ที่สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (พี่ชาย) ได้สร้างไว้ก่อนหน้า

3. พระที่นั่งและสถาปัตยกรรมในพระบรมมหาราชวัง หมู่พระอภิเนาว์นิเวศน์ ท่านเป็นแม่กองในการก่อสร้างหมู่พระที่นั่งสำคัญนี้ในสมัยรัชกาลที่

4  พระที่นั่งไชยชุมพลเป็นอีกหนึ่งผลงานที่ท่านเป็นแม่กองในการก่อสร้าง พระที่นั่งสุทไธสวรรย์ ท่านมีบทบาทในการกำกับการซ่อมแซมพระที่นั่งองค์นี้ 4. โครงการภูมิสถาปัตยกรรมและอื่น ๆ สวนนันทอุทยาน ท่านเป็นแม่กองในการสร้างสวนแห่งนี้ และเป็นผลงานสุดท้ายก่อนที่ท่านจะถึงแก่พิราลัยในปี พ.ศ. 2400  การต่อเรือนอกเหนือจากอาคาร ท่านยังมีความสามารถในเชิงช่างโดยเป็นผู้ต่อเรือบาร์จและเรือสกูนเนอร์

ขนาดใหญ่เพื่อใช้ในการติดต่อค้าขายถึงประเทศศรีลังกา หากจะใช้การเปรียบเปรยเพื่อให้เห็นภาพความสำคัญของท่าน ผลงานสถาปัตยกรรมของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติเปรียบเสมือน ลายเซ็นถาวรบนผืนแผ่นดินเพราะสิ่งก่อสร้างที่ท่านกำกับการสร้างไม่ได้ทำหน้าที่เพียงเพื่อการใช้งานหรือการศาสนาเท่านั้น แต่ยังเป็นประจักษ์พยานถึงความรุ่งเรืองและฝีมือเชิงช่างชั้นสูงที่ค้ำจุนบารมีของราชวงศ์และแผ่นดินสยามมาจนถึงทุกวันนี้

---